izmir escort kiz

21°C
TRABZON HAVA DURUMU21°C Parçalı Bulutlu
BİZE ULAŞIN 0545 504 5955 - 0537 263 38 26

Yazılar

Şalpazarı Araştırma Derneği | Bilgi geleceği aydınlatan ışıktır.

Şalpazarı El Sanatları

- +

Yücel KAYA

Şalpazarı Araştırma Derneği Başkanı

El sanatları, TDK Sözlüğü’nde “el tezgahlarında bir yardımcı araç kullanarak yapılan işlerin tümü” şeklinde tanımlanır.

El sanatlarının her birinde basit de olsa olsa bir teknoloji vardır. Her el sanatı ürünü en az birkaç yardımcı el aletiyle üretilir.Bu açıdan bakıldığında uzun dönemde el sanatlarının gelişiminde dört ana etkenin rol oynadığı görülür:

1-Toplumun birbirinden farklı nitelikte ham maddelerin bulunduğu coğrafya koşullarında yerleşik olması.

   2-Ham maddelerin yararlanma tekniği, bilgisi ve becerisi.

3-Toplumun başka toplumlarla kültürel alışveriş içinde olması.

4-Alet teknolojisinin gelişimi.

Belirli bir toplumun kullanabildiği alet sayısı ve çeşitliliği işlenecek hammadde sayısı ve çeşitliliği işleme araçlarının sayısı ve çeşitliliğini etkileyecektir. Ayrıca toplumun işlenmiş farklı ürünlere olan talebi, üretim araçlarının sayı ve niteliğini belirleyecektir.

Konumuz olan Şalpazarı Yöresi’ndeki  el sanatlarını incelerken aşağıdaki başlıklar altında incelememiz bize kolaylık sağlar.

1-Ağaç işleri

2-Metal işleri

3-Taş, toprak işleri.

4-Deri işleri

5-İp ve dokuma işleri

1-Ağaç işleri:

Yaşanılan yörenin ağaç yönünden zengin olması, eski devirlerde ev yapımından mutfak eşyalarına varana kadar hayatın her alanında ahşaptan yararlanılmıştır. Tahta kaşıklar, kepçeler, külekler, gelderler, fıçılar, sepetler, çeşitli çanaklar, siniler, beşikler, tekirler …Her biri kendi başına sanat eseri olan bu kültürel öğeler artık tamamen bitmiş sayılabilir. Artık sepet , külek vb ürünleri yapan birkaç yaşlı kaldı. Eski çivisiz, geçme tekniği ile yapılan tekirler de artık daha basit tekniklerle yapılıyor.

Örneğini tekir kapılarında, duvarlarında, eski tereklerde gördüğümüz ahşap oymalar da artık unutulan kültürel değerlerimiz.

Ülkemizde Kastamonu, Bolu, Gümüşhane gibi  pek çok ilde, bizdekine benzeyen ahşap işleri son yıllarda oldukça önemli gelir kaynakları durumunda. Biraz ilgi ile son kalan ustalara destek verilip  meraklı gençlere de öğrenme imkanı sağlansa yöremiz için iyi bir iş kaynağı olabilir.

Ahşap işlerindeki teknikleri aşağıdaki şekilde inceleyebiliriz.

  A-Ahşap Oyma:

Günümüzde yöremizde tamamen unutulma sınırında olan bu sanatımızın en güzel örneklerine tekirlerde görebiliriz. Keskilerle yapılan üçgenlerin bir araya gelmesiyle oluşan daire, yarım daire ve çizgiler şeklinde nakışlardan oluşur. Ayrıca büyük dairelerin içinde bulunan uçları ince, ortası şişkin kıvrık ve düz çizgiler de nakış çeşitleridir.

Tekir kapılarında, gövdelerinde nefis örnekleri görülebilir.  Aynı nakışlar tahta kaşıklıklarda da görülür.

Yine Gökçeköy-Asakdibi’ndeki  yaklaşık 120 yıllık ardıç ağacından yapılmış olan kapıda da güzel oymalar görülebilir.

Şalpazarı El Sanatları Ahşap Oyma

Tekirdeki ahşap oyma örnekleri

B-Kesme Tekniği:

Farklı bir ahşap  tekniği de özellikle terek dolaplarında görülen tamamen oyup çıkararak özellikle de ay ve yıldız şekilleri oluşturmadır. Günümüzde eski mutfaklardaki terek dolapları yerine modern dolaplar yapılmasıyla tamamen unutulmuştur.

Şimdilerde en geç elli yıllık evlerin tereklerinde görülebilir.

Şalpazarı El Sanatları Ahşap Oyma 1

Eski bir evin mutfak dolabı.

C-Kesme Birleştirme:

Bu teknikte tahtalar çeşitli şekillerde kesip birleştirilerek desenler oluşturulur. Özellikle cami tavanlarında kullanılan kesme birleştirmenin en güzel örnekleri Gökçeköy-Asakdibi Camisi, Kuzuluk Camisi; Kabasakal Camisi tavanlarında görülebilir. Bu camiler aynı ustalar ve çırakları tarafından yapılmış olup 1890 lar ile 1940 lar arasında yapılmışlardır.

Şalpazarı El Sanatları Kesme ve Birleştirme Tekniği

Kabasakal Camisi Tavan Süslemesi

D-KAP KACAK YAPIMI:

Günlük hayatta kullanılan eşyaların pek çoğu ahşaptan yapılır. Bu eşyaların yapımında da

1-Oyma tekniği: Kaşık, kepçe, tekne vb eşyalar bu yöntemle yapılır. Keser, bıçak vb aletlerle kullanım amacına yönelik eşyalar yapılır.

2-Çubukla birleştirme tekniği: Külek, gelder, yayık, gufa  gibi eşyalar bu teknikle yapılır. Yaklaşık 5 mm kadar inceltilen 10 cm kadar endeki tahtalar yuvarlak bir şekil oluşturacak düzende birleştirilip fındık çubuklarından hazırlanan kuşaklarla tutturulur. Bu eşyalara sulu malzemeler  konulur. Islanan tahtalar şişer , sıkıca birbirine geçer. Uzun süre kullanılmadığı durumlarda kuruyan tahtalar gevşer, çubuklar dökülür. Bu durumda kullanılmadan önce içine su konup bir süre bekletilir. Bazen çubuklar dökülüp kırıldığında “çubuklama” denilen işlemle tahtalar yeni çubuklarla birleştirilir.

3-Çekme tekniği: Beşik, dokuma tezgahı parçalar, ağaşak, erecek gibi malzemelerin yapımında kullanılan bu yöntemde çeşitli şekillerde yuvarlak parçalar yapılır.

Kaynakça:

1-Trabzon Yöresi Geleneksel El Sanatları;Mustafa Reşat SÜMERKAN

Devamı bir sonraki yazımda. Takip etmeye devam ediniz.

YORUM GÖNDERYorumlarınızı göndermek için alt kısımdaki formu kullanabilirsiniz.